در صنایع مختلف نام فولاد یا استیل ضدزنگ را بسیار شنیده ایم. این فولاد با توجه به خواصی که دارد دارای کاربرد گستردهای در صنعت است. یکی از کاربردهای استیل ضدزنگ در ساخت انواع لوله استیل و اتصالات می باشد. اینجا به معرفی لوله استیل و انواع آن می پردازیم. استیل یا فولاد ضدزنگ یک آلیاژ است که از در هم آمیختن فولاد (که خود ترکیب آهن و کربن است) و درصد کمی از عنصر کروم یا دیگر عناصر مانند کبالت، نیکل و یا آلومینیوم به دست می آید. اضافه کردن عنصر کروم به فولاد باعث ایجاد تغییراتی می شود که در نتیجه آن، مقاومت مواد در برابر خوردگی بیشتر می گردد. این فولاد کاملاً قابل بازیافت است و از نظر محیطی جزء مواد خنثی و بی اثر محسوب می شود. فولاد ضدزنگ یا استیل ضدزنگ نیاز به تعمیر و نگهداری خاصی ندارد، در برابر اکسیداسیون مقاوم است و در تماس با فلزات دیگر، بر آن ها اثر نمی گذارد. در نتیجه از آن در طیف وسیعی از مصارف استفاده می شود. از جمله این مصارف می توان به مصارف حمل و نقل، انرژی، تحقیقات، ساختمان، پزشکی، غذا و لجستیک اشاره نمود.

لوله استیل در واقع یک استوانه بلند توخالی می باشد که از جنس استیل یا فولاد ضدزنگ و در مقاطع مختلف (گرد، بیضی، مربع یا مستطیل) درست شده است. این لوله را می توان توسط دو روش کاملاً مجزا به صورت بدون درز و یا به صورت جوش داده شده ساخت. طول، قطر و ضخامت این لوله ها متغیر است. معمولاً از مقادیر قطر خارجی لوله (OD) و ضخامت دیواره آن (WT) برای شناسایی و خریداری آن استفاده می شود. مقادیر قطر خارجی لوله (OD) و ضخامت دیواره آن (WT) را می توان برحسب اینچ یا میلی متر بیان کرد.
اغلب مردم فکر می کنند که steel pipe و steel tube دو نوع لوله شبیه هم هستند ولی در واقع با هم تفاوت دارند. لوله استیل steel pipe دارای سطح مقطع گرد است ولی سطح مقطع لوله استیلsteel tube می تواند به اشکال گرد، بیضی، مربع و یا مستطیل باشد. لوله استیل steel pipe را از ابتدا برای انتقال گازها، مایعات و سیالات و بدون در نظر گرفتن نوع صنعتی که در آن به کار می رود، ساخته اند. از لوله استیل steel tube نیز علاوه بر انتقال گاز و سیالات در کاربردهای بسیار گسترده تری از جمله مصارف پزشکی، هوافضا، صنعتی، نظامی، ساخت و ساز، معماری و حمل و نقل هم استفاده می شود.
همان طور که در بخش های قبلی اشاره شد، از لوله استیل به خاطر کیفیت بالایی که دارد در مصارف بسیار گسترده استفاده می شود. این لوله ها را می توان از جهات مختلف طبقه بندی کرد و هرکدام را بررسی نمود. در این بخش به بررسی برخی از این طبقه بندی ها می پردازیم.
آلیاژ، به ترکیب دو یا چند عنصر برای به دست آوردن خواص بهتر و جدیدتر گفته می شود. لوله استیل را نیز می توان با آلیاژهای مختلفی از فولاد یا استیل ضدزنگ ساخت. در این بخش به برخی از آن ها اشاره می کنیم.
این نوع لوله پرفروش ترین و پرمصرف ترین لوله استیل یا فولاد ضدزنگ آستنیتی در جهان است. این لوله مقاومت بالا در برابر خوردگی مخصوصاً در فضاهای باز و مرطوب دارد، به راحتی ضدعفونی می شود، هزینه تولید کمی دارد و فرآیند ساخت و تولیدش آسان می باشد. همچنین مقاومت در برابر گرما و سرما در این لوله بالا است و دارای ضخامت های متفاوتی می باشد. مزایای لوله استیل 304 به شرح زیر است:
لوله های استیل با توجه به نوع روشی که طی آن تولید می شوند، به صورت زیر دسته بندی می گردند:
لوله استیل مانیسمان همان طور که از اسمش پیدا است، هیچ گونه درزی روی آن وجود ندارد و هیچ گونه عملیات جوشکاری برای تولید آن انجام نگرفته است. در واقع می توان گفت که این لوله را از یک بلوک یا شمش جامد فولادی تهیه می کنند. بدین صورت که این بلوک به شکل گرد در می آید، سوراخ می شود و سوراخ در سرتاسر طول آن ادامه می یابد. به بیان دیگر، می توان روش ساخت لوله استیل بدون درز یا مانیسمان را به خمیر بازی کودکان تشبیه کرد. به این صورت که اول استوانه ای از خمیر ساخته می شود. سپس انگشت روی مقطع استوانه قرار می گیرد. در نهایت نیز با فشار آوردن، سوراخی در امتداد استوانه ایجاد می گردد و یک لوله بدون درز ساخته می شود.
لوله استیل مانیسمان بسیار همگن است و بنابراین نسبت به لوله های درزدار مقاومت بالاتری در برابر خوردگی و فشار از خود نشان می دهد. همین امر باعث شده در شرایط محیطی حاد، از این نوع لوله استفاده شود. قیمت تمام شده این نوع از لوله استیل در مقابل نوع درزدار آن، بالاتر است.
از لوله استیل مانیسمان در خطوط حمل مواد شیمیایی، خطوط حمل نفت و گاز، ردیابی حرارتی کارخانه، دریچه های ایمنی موجود در زیر دریا و غیره استفاده می شود.
لوله استیل درزدار یا جوش کاری شده از ورق یا رول فولاد یا استیل ضدزنگ ساخته می شود. عملیات ساخت این لوله به این صورت است که ابتدا ورق را به شکل لوله در می آورند. سپس در طول لوله، لبه های این ورق را با جوش کاری به هم متصل می کنند. ساخت این لوله را می توان با روش های فرم دهی گرم یا سرد تکمیل کرد. فرم دهی سرد باعث ساخت لوله ای به مراتب صاف تر با تلرانس محکم تر می شود. درز روی لوله را نیز می توان به صورت مهره ای رها کرد یا با استفاده از روش های نورد سرد، روی آن بیشتر کار کرد. این فرایند سبب می شود که بتوان لوله ای با قطر بزرگ تر و ضخامت دیواره نازک تر تولید کرد. باید به یاد داشت که لوله استیل درزدار استحکام لوله مانیسمان را ندارد و در مکان هایی که فشار زیادی وجود ندارد، استفاده می شود.
از مزایای استفاده از لوله استیل درزدار می توان به قیمت لوله تولیدی و در دسترس بودن تمامی طول ها (متناسب با کاربرد موردنظر) اشاره کرد. از این نوع لوله ها بیشتر در صنعت خودرو، صنعت داروسازی، صنایع مواد غذایی و آشامیدنی، سوزن هایپودرمیک، صنایع دریایی و صنعت ساختمان سازی استفاده می شود.
تصمیم گیری راجع به اینکه فرد کدام یک از انواع لوله استیل را باید انتخاب کند، در درجه اول به کاربردی که از آن محصول انتظار دارد، بر می گردد. مشخصات لوله موردنظر باید با خصوصیاتی که مورد نیاز پروژه است، مطابقت داشته باشد.
جمع بندی
لوله استیل یکی از پرکاربردترین المان ها در صنعت است که کاربردهای گسترده ای از صنایع غذایی گرفته تا صنعت هوافضا دارد. این گستردگی کاربرد به دلیل خصوصیات و ویژگی های فلزی است که این لوله ها از آن ساخته شده اند. لوله استیل از انواع و درجات مختلف استیل یا فولاد ضدزنگ ساخته می شود که مقاومت خوبی در برابر خوردگی، زنگ زدگی و پوسیدگی از خود نشان می دهد.
